مشاوره حقوقی رایگان با وکیل حضانت ۰۹۱۲۸۳۹۴۴۸۳ در قانون تعریفی ازجامع حضانت ارائه نشده است. اما در لغت و عرف به معنی مراقبت، محافظت و نگهداری فرزند است. قبل از شروع به بحث توجه داشته باشید که حضانت با ولایت، وصایت و قیومیت متفاوت است و وظایف آنها نیز متفاوت است و یا امور مالی فرزند کاری ندارد به زبان ساده نگهداری و تربیت فرزند است.
♦️همه چیز درباره حضانت فرزندان
یکی از نهادهای مهم حقوق خانواده حضانت فرزندان نابالغ است که از آثار نسب مشروع بوده و در آن نگهداری، مراقبت و تربیت طفل تا رسیدن به سن بلوغ( ۹ سال تمام قمری برای دختر و ۱۵سال تمام قمری برای پسر) بر عهده یکی از والدین یا شخص دیگری قرار میگیرد و پس از رسیدن به سن بلوغ فرد از حضانت خارج و خود میتواند تصمیم بگیرد که نزد کدام یک از والدین به زندگی ادامه دهد.
اغلب دعوای حضانت زمانی مطرح میشود که زوجین به علت طلاق و یا دلایل دیگر جدا از یکدیگر زندگی میکنند و یا یکی از والدین فوت نموده است.
در این مقاله قصد داریم به صورت جامع و کاربردی با مبحث حضانت آشنا گردیم.
♦️تعریف حضانت:
حضانت در معنای لغوی حفظ، نگهداری کردن و پرورش دادن است.
حضانت در معنای اصطلاحی نیز حمایت، مواظبت و مراقبت جسمی، روحی، اخلاقی و تربیت طفل و تنظیم
روابط او با خارج را شامل میشود.
♦️جنبه های حضانت:
واژه تربیت که فقها در مفهوم حضانت آورده اند دارای دو جنبه است:
یک) جنبه جسمی و مادی: که به معنای نگهداری و مراقبت از طفل و رسیدگی به تغذیه و پوشاک و نظافت و سلامت و بهداشت طفل است.
دو) جنبه روحی و معنوی: که به معنای تربیت طفل و رسیدگی به امور آموزشی و اخلاقی وی میباشد.
ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی نیز به جنبه های حضانت اشاره داشته و مقرر میدارد: هر گاه در اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حضانت اوست، “صحت جسمانی” و یا “تربیت اخلاقی” طفل در معرض خطر باشد، دادگاه هر تصمیمی را که برای حضانت طفل مقتضی بداند، اتخاذ میکند.
♦️ حضانت حق است یا تکلیف؟
مطابق قانون مدنی و نظر برخی از فقها نگهداری طفل هم حق و هم تکلیف ابوین است.
بنابراین دارنده آن نمیتواند آن را اسقاط یا منتقل نماید، یا عوض در طلاق خلع قرار دهد و مادری که عهده دار حضانت است چون وظیفه خود را انجام میدهد نمیتواند در ازای آن اجرت مطالبه کند.
ماده ۱۱۷۲ قانون مدنی در این خصوص مقرر داشته: هیچ یک از ابوین حق ندارند در مدتی که حضانت طفل به عهدهی آنهاست از نگاهداری او امتناع کنند. در صورت امتناع یکی از ابوین، حاکم باید به تقاضای دیگری یا به تقاضای قیم یا یکی از اقربا و یا به تقاضای مدعیالعموم، نگاهداری طفل را به هر یک از ابوین که حضانت به عهدهی اوست الزام کند و در صورتی که الزام ممکن یا مؤثر نباشد حضانت را به خرج پدر و هر گاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تأمین کند.
همان طور که گفته شد قانون مدنی ایران از نظری تبعیت کرده که حضانت را هم حق و هم تکلیف والدین دانسته است.
✅️حق: به این معنا که هر یک از والدین حق دارند از کودک خود سرپرستی و نگهداری نمایند و کسی نمیتواند آن ها را از این حق محروم کند مگر در مواردی که صلاحیت و شایستگی تربیت و نگهداری را از دست بدهند.
✅️تکلیف به این معنا که حضانت و نگهداری طفل یک وظیفه برعهده والدین است که آنها نمیتوانند از این مسئولیت شانه خالی کنند.
♦️چه اشخاصی عهده دار حضانت هستند؟
تمامی فرق و مذاهب اسلامی و نیز قانون مدنی اتفاق نظر دارند که در مرحله نخست، حضانت کودک با مادر است. چراکه از طرفی مصداق بارز حضانت رضاع( شیر دادن) است که این امر به مادر برمیگردد و از طرف دیگر مهربانی و ازخودگذشتگی مادر و حساسیت وی در مراقبت و مواظبت از کودکش از هرکسی بیشتر است و طفل در این سنین به مادر بیش از دیگران به لحاظ عاطفی و جسمی وابسته و نیازمند است، فلذا سپردن حضانت کودک به مادر در سالهای نخستین زندگی امری طبیعی و منطقی است.
ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی بیان میدارد: برای حضانت و نگهداری طفلی که ابوین او جدا از یکدیگر زندگی میکنند، مادر تا سن هفت سالگی اولویت دارد و پس از آن با پدر است.
تبصره – بعد از هفت سالگی در صورت حدوث اختلاف، حضانت طفل با رعایت مصلحت کودک به تشخیص دادگاه میباشد.
پس حضانت اطفال اعم از دختر و پسر تا سن ۷ سالگی با مادر میباشد و پس از آن درصورت حیاتِ پدر به وی واگذار میشود و اگر پدر در قید حیات نباشد، مادر همچنان عهده دار حضانت فرزند خواهد بود مگر آنکه عدم صلاحیت وی برای مرجع محترم قضایی اثبات گردد.
در ماده فوق الذکر به رعایت مصلحت کودک و اختیار دادگاه در این زمینه نیز تصریح نموده است، علاوه بر آن قانون جدید حمایت خانواده نیز در چند ماده به
مصلحت طفل به عنوان معیار و مبنای دادگاه اشاره داشته و خصوصا در ماده ۴۵ چنین مقرر نموده که رعایت غبطه و مصلحت کودکان و نوجوانان در کلیه تصمیمات دادگاه ها و مقامات اجرایی الزامی است.
فلذا حتی ممکن است دادگاه تشخیص دهد مصلحت طفل در آن است که حضانت به شخص ثالثی غیر از والدین واگذار گردد.
♦️ آیا شیردادن مادر داخل در حضانت است؟
مطابق ماده ۱۱۷۶ شیردادن کودک بر مادر واجب نیست، مگر آنکه تغذیه طفل به غیر شیر مادر ممکن نباشد و شخص دیگری نیز وجود نداشته باشد که به طفل شیر دهد و کودک به لحاظ عدم تغذیه جانش درخطر باشد.
فلذا با توجه به عدم وجوب شیردادن به طفل از ناحیه مادر، وی میتواند برای این عمل از پدر طفل مطالبه اجرت نماید و یا اگر طفل مالی داشته باشد از محل آن به مادر اجرت پرداخت میشود.
♦️ درصورت فوت یکی از والدین حضانت با کیست؟
این تصور اشتباه وجود دارد که درصورت فوت پدر حضانت به پدربزرگ یا عموی طفل واگذار میشود، درصورتی که با وجود مادر حضانت کودک با وی بوده و پدربزرگ(جد پدری) صرفا به عنوان ولی طفل شناخته میشود.
ماده ۱۱۷۱ قانون مدنی به صراحت به این امر اشاره نموده است: در صورت فوت یکی از ابوین، حضانت طفل با آن که زنده است خواهد بود هر چند متوفا پدر طفل بوده و برای او قیم معین کرده باشد.
♦️ درصورت فوت والدین(هر دو) حضانت با چه کسی است؟
نظر فقها: در صورت فوت والدین، فقهای امامیه دربارۀ کسی که شایستگی حضانت کودک را دارد اختلاف نظر دارند، به نظر برخی از آنها حضانت بر عهده جد پدری و پس از او برعهده وصی منصوب از جانب پدر یا جد پدری است. با این استدلال که جد پدری در حکم پدر کودک است و به علاوه ، جد، به موجب فقه اسلامی بر امورمالی کودک نیز ولایت دارد.
بعد از وصی نیز حضانت طفل بر عهده نزدیکترین خویشاوند طفل برحسب مراتب ارث است، در صورتی که کودک خویشاوندی نداشته باشد حاکم شرع موظف است حضانت و سرپرستی وی را به فردی معتمد بسپارد و در صورت دسترسی نیافتن به او حضانت کودک بر مسلمانان واجب کفایی است.
نظر قانون مدنی: مطابق مواد ۱۱۸۸ و ۱۱۹۱ و ۱۲۳۲ قانون مدنی ایران، حضانت کودک پس از فوت والدین بر عهده جد پدری و پس از او بر عهده وصی منصوب از جانب پدر یا جد پدری است.
در صورت فقدان پدر و جد پدر و وصی منصوب، حضانت کودک همانند اداره امور مالی او بر عهدۀ قیمی است که به پیشنهاد دادستان از جانب دادگاه منصوب شده است، زیرا به موجب ماده ۱۲۱۸ قانون مدنی از جمله اشخاصی که برای آنها قیم نصب میشود کودکانی هستند که ولی خاص(پدر،جد پدری یا وصی آن دو را) ندارند.
♦️شرایط شخصی که عهده دار حضانت طفل است:
۱. بلوغ: شخص نابالغی که خود نیاز به نگهداری دارد نمیتواند حضانت کسی را برعهده بگیرد.
۲. عقل: شخص حاضن میبایست در صحت و سلامت کامل عقلی باشد و مجنون و یا شخصی که دچار بیماری و اختلالات روانی است و یا فراموشی شدید دارد نمیتواند عهده دار این مسئولیت گردد.
۳. سلامت جسمانی: شخصی که وظیفه حضانت را میپذیرد باید در صحت و سلامت جسمی باشد تا بتواند این مسئولیت را به نحو احسن انجام دهد، بنابراین بیماری که خود قادر به انجام امور خود نمیباشد یا فردی که به علت کهولت سن زمینگیر شده و قادر به حرکت و فعالیت نیست و یا شخصی که گرفتار اعتیاد است، نمیتواند از عهده این تکلیف برآید.
به صورت کلی حاضن به لحاظ جسمی و روحی میبایست قادر به نگاهداری از طفل باشد.
۴. شایستگی اخلاقی: شخصی که مسئول نگهداری است نباید سوءاخلاق و رفتار داشته باشد و یا به
فساد و فحشا مبتلا باشد و یا در اثر پرخاش و عصبانیت به طفل آسیبی برساند. اخلاق و رفتار وی باید به گونه ای باشد که الگوی مناسبی برای کودک بوده تا به درستی تربیت شود و امنیت جسمی و روانی داشته باشد.
۵. اسلام: شخص غیرمسلمان نمیتواند حضانت کودکِ مسلمان را برعهده داشته باشد، حتی اگر مادر طفل باشد.
۶. عدم ازدواج با شخص دیگر: وفق قانون این قید در خصوص مادر صدق میکند و نه پدر طفل، ماده ۱۱۷۰ قانون مدنی اظهار داشته: اگر مادر در مدتی که حضانت طفل با اوست مبتلا به جنون شود یا به دیگری شوهر کند حق حضانت با پدر خواهد بود.
لکن در شرایطی میتوان گفت که اگر پدر، همسر دیگری اختیار نماید و نامادری در اثر برخوردهای ناشایست به سلامت جسمی و روانی طفل آسیب وارد کند و پدر او را از این کار باز ندارد، در صورت تکرار این مسئله و اثبات در محکمه میتوان از پدر سلب حضانت نمود.
♦️ موارد سقوط حضانت
ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی موارد سقوط حضانت را صراحتا عنوان نموده است که تشخیص و احراز آن پس از بررسی مدارک و مستندات با دادگاه است.
این ماده بیان میدارد: هرگاه در اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حضانت اوست، صحت جسمانی و یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد، محکمه میتواند به تقاضای نزدیکان طفل یا به تقاضای قیم او یا به تقاضای رئیس حوزه قضایی، هر تصمیمی را که برای حضانت طفل مقتضی بداند، اتخاذ کند.
موارد ذیل از مصادیق عدم مواظبت و یا انحطاط اخلاقی هر یک از والدین است:
۱) اعتیاد زیانآور به الکل، مواد مخدر و قمار
۲) اشتهار به فساد اخلاق و فحشاء
۳) ابتلا به بیماریهای روانی با تشخیص پزشکی قانونی
۴) سوءاستفاده از طفل یا اجبار او به ورود در مشاغل ضد اخلاقی مانند فساد و فحشاء، تکدیگری و قاچاق
۵) تکرار ضرب و جرح خارج از حد متعارف
ماده ۱۱۷۵ نیز بیان میدارد: طفل را نمیتوان از ابوین و یا از پدر و یا از مادری که حضانت با اوست گرفت مگر در صورت وجود علت قانونی. درنتیجه موارد فوقالذکر باید با ارائه اسناد و مدارک محکمه پسند در دادگاه به اثبات برسد تا موجبات سقوط حضانت را فراهم نماید.
♦️پایان حضانت
در موارد ذیل حضانت به پایان میرسد:
الف) با فوت فرزند حضانت موضوع خود را از دست میدهد و نیز پس از فوت پدر یا مادری که حضانت با اوست.
ب) رسیدن به سن بلوغ نیز به طور معمول پایان دوره حضانت است و کسی که رشد او به حکم قانون احراز و یا در دادگاه ثابت شده است نیاز به حضانت ندارد.
وظایف والدین در حضانت فرزند و سن حضانت طفل:
حضانت و نگهداری از فرزندان حق و تکلیفی است ک بر عهده پدر و مادر می باشد و این مسئله تا زمانی که پدرومادر باهم زندگی میکنند و به نوعی مصالحه دارند مشکلی بوچود نمی اورد مشکل از زمانی اغاز میشود که باید در این حالت وضعیت نگهداری طفل مشخص شود.براساس قانون تا ۷ سالگی حضانت طفل با مادر است البته نباید از غبطه و مصلحت طفل غافل شد و پس از آن تا سن بلوغ با پدر می باشد..زمانی که پدرو مادراز حضانت طفل سربازنند و درواقع حق و تکلیف قانونی خودشان را انجام ندهند در قانون ضمانت اجرایی مشخصی در قانون تعیین نشده و بیشتر بار اخلاقی دارد و اسیب هایی که به فرزند وارد میشود غیر قابل جبران است ولی در ه صورت پرداخت هزینه های فرزند برعهده والدین خصوصا پدر میباشد
سن حضانت طفل
.بلوغ در دختران ۹ سال قمری و پسران ۱۵ سال قمری می باشد که براساس قانون تا زیر ۷ سال اولویت حضانت با مادر بوده و پس از آن طفل به پدر واگذار می شود البته در این میان رعایت مصلحت طفل در اولویت قرار داد. حضانت فرزند بعد از هفت سالگی پس از ۷ سالگی تا زمان بلوغ حضانت به پدر منتقل می شودبر طبق ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی که در این باره بیان می دارد:حضانت فرزند دختر و پسر تا سن هفت سالگی با مادر است و از آن پس ، با پدر است و شما با همکاری وکیل حضانت میتوانید برابر قانون اقدام نمائید .
حق حضانت در صورت فوت یکی از والدین
مطابق ماده ۱۱۷۱ قانون مدنی در صورت فوت یکی از پدرومادرحضانت با دیگری است
بنابراین با فوت پدر نگهداری طفل با مادر است. توجه داشته باشید که اگر پدر بزرگ پدری فرزند در قید حیات باشد ولایت با اوست. ولی نگهداری با مادر است. پدر بزرگ در صورتی می تواند سلب حضانت مادر کند که ثابت کند نگهداری و مراقبت او به صلاح و مصلحت فرزند نیست و مادر فاقد صلاحیت لازم است.
ماده ۴۳ قانون حمایت خانواده مقرر کرده است: «حضانت فرزندانی که پدرشان فوت شده با مادر آنها است مگر آنکه دادگاه به تقاضای ولی قهری یا دادسـتان، اعطای حضـانت به مادر را خلاف مصلحت فرزند تشخیص دهد.»
حضانت فرزند بالای ۱۸ سال
در صورتی که هریک از فرزندان پسر یا دختر به سن بلوغ برسند از حضانت خارج می شوند و خودشان می توانند تعیین کنند که با کدام یک از والدین زندگی کنند و قانون هم بنابر خواست و مصلحت طفل به این انتخاب احترام می گذارد همه این مواردی که در بالابیان شد مربوط به قوانین حضانت فرزند در زمان طلاق میباشد.
سلب حضانت فرزند
طبق ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی: هرگاه در اثرعدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حضانت اوست صحت جسمانی و یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد محکمه می تواند به تقاضای اقربای طفل یا به تقاضای قیم او یا به تقاضای مدعی العموم هر تصمیمی را که برای حضانت طفل مقتضی بداند ، اتخاذ کند .
حضانت فرزند در طلاق توافقی
قاعدتاً و قانوناً حضانت حق و تکلیف والدین است و نوع طلاق تاثیری در آن ندارد ولی اگر طلاق توافقی باشد زن و مرد می توانند در مورد حضانت با هم توافق کنند. و نحوه و چگونگی حضانت و ملاقات فرزند مشترکشان را تعیین کنند.
ملاقات طفل با والدی که حضانت بر عهده او نیست؟
در صورتی که طبق قانون و مصلحت طفل حضانت فرزند به یکی از والدین داده شود طبق نص قانون والد دیگر حق ملاقات فرزند را دارد و به هیچ عنوان ودر هیچ صورتی نمیتوان این حق را از والد دیگر سلب کرد و اورا محروم کرد مگر اینکه مصلحت طفل اقتضاء کند که تشخیص ان با دادگاه است براساس ماده ۱۱۷۴ قانون مدنی :در صورتی که به علت طلاق یا به هر جهت دیگر، ابوین طفل در یک منزل سکونت نداشته باشند، هر یک از ابوین که طفل تحت حضانت او نمی باشد، حق ملاقات با فرزند خود را دارا میباشد.
حضانت فرزند د رصورت ازدواج مجدد مادر:
در این باره هم قانون رعایت مصلحت طفل را در اولویت قرار داده و بیان داشته که اگر مصلحت طقل اقتضا کند حضانت طفل میتواند همچنان با مادر باشد.
مرجع صالح برای دعوای حضانت فرزند
- با توجه به قانون حمایت خانواده جدید، مرجع صالح برای رسیدگی به دعوای حضانت، دادگاه خانواده است و هزینه دادرسی آن نیز غیرمالی است شما میتوانید با مشاوره حقوقی رایگان با وکیل حضانت موفق عمل نمائید :
- برای این کار باید دادخواست سلب حضانت طرف مقابلتان را مطرح نمایید.
- به دفتر خدمات قضایی بروید و با ثبت نام در سامانه ثنا دادخواست خود را تقدیم نمایید.
- با رسیدن دادخواست به دادگاه، دادگاه تشکیل جلسه می دهد و در صورتی که انحطاط اخلاقی شخصی که نگهداری از کودک را بر عهده دارد برای ایشان نمایان شد حکم به سلب حضانت از او می دهد.
نمونه رای دیوان عالی کشور(رعایت مصلحت در حضانت طفل)
در ۰۸ بهمن ۱۳۹۶. ارسال به آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور
⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️
در حضانت دختر بعد از هفت سالگی به لحاظ جنسیت، نزدیک بودن به سن بلوغ و احتیاج به مراقبتهای ویژه که فقط از طرف مادر ممکن و میسر خواهد بود، مادر در اولویت است
⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️⚖️
تاریخ رای نهایی: ۱۳۹۳/۱۲/۰۵شماره رای نهایی: ۹۳۰۹۹۷۰۹۰۶۸۰۱۲۱۳
رای دیوان:
…ثانیاً: زوجین دارای دو فرزند مشترک یکی دختر به نام ص. هفت ساله و دیگری پسر به نام الف.سه ساله میباشد که حسب دادنامه نخستین حضانت فرزند دختر به پدر و فرزند پسر به مادر محول گردیده است اگرچه پدر در حضانت فرزند بعد از هفت سالگی قانوناً دارای اولویت بوده ولی چون فرزندان مشترک بدون هیچگونه تردیدی دارای وابستگی روحی و عاطفی با یکدیگر بوده و واگذاری حضانت هر یک از آنان به یکی از والدین و تعیین زمان ملاقات واحد برای هر یک از والدین جهت ملاقات با فرزند دیگر موجب خواهد شد که فرزندان مشترک ملاقاتی با یکدیگر نداشته و با هم بودن با یکدیگر را تجربه ننمایند که این امر ممکن است موجب ورود صدمات روحی به هر یک از آنان گردد و از طرف دیگر فرزند مشترک دیگر به نام ص. که دختر بوده نزدیک به سن بلوغ میباشد و احتیاج به مراقبتهای ویژه دارد و انجام این مراقبتهای ویژه فقط از طرف مادر ممکن و میسر خواهد بود بنابراین چون به صلاحیت اخلاقی مادر در نگهداری طفل مشترک دختر خدشهای وارد نشده لذا در مورد حضانت فرزندان مشترک مصلحت فرزندان که ملاک قانونی خواهد بود مراعات نگردیده و از اینرو ضرورت قانونی داشته که دادگاه محترم تجدیدنظر با ملاک قرار دادن مصلحت فرزندان مشترک بویژه فرزند مشترک دختر هفت ساله در خصوص حضانت فرزند مشترک دختر تصمیم مقتضی اتخاذ نماید بنابراین دادنامه فرجامخواسته که بدون توجه به مراتب مرقوم در فوق انشاء گردیده به علت نقص تحقیقات و رسیدگی مخدوش بوده مستنداً به بند ۵ ماده ۳۷۱ و بند الف ماده ۴۰۱ قانون آیین دادرسی مدنی ضمن نقض دادنامه مرقوم رسیدگی مجدد به همان دادگاه محترم صادرکننده رأی منقوض ارجاع میگردد.
رئیس شعبه ۸ دیوانعالی کشور- مستشاران
عباسیان- کیقبادی- کریمپور نطنزی
مشاوره حقوقی رایگان با وکیل حضانت ۰۹۱۲۸۳۹۴۴۸۳
وکیل حضانت فرزند مشترک دادخواست هزینه وکیل مدارک لازم و عدم صلاحیت اخلاقی برای حضانت