جرم آنی و مستمر
در حقوق کیفری، جرائم به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: جرائم آنی و جرائم مستمر.
جهت مشاوره حقوقی رایگان و ملاقات با وکیل با شماره ۰۹۱۲۸۳۹۴۴۸۳ تماس حاصل فرمائید .
جرم آنی:
جرمی است که وقوع آن در یک لحظه مشخص و در یک بازه زمانی کوتاه اتفاق میافتد. به عبارت دیگر، جرم آنی فوراً و در همان لحظه انجام میشود و پس از وقوع آن، وضعیت مجرمانه به پایان میرسد. مانند ضرب و جرح،قتل ، سروقت و غیره….
جرم مستمر:
جرمی است که ادامهی وقوع آن به طور مداوم و پیوسته در طول زمان رخ میدهد و تنها در صورتی که این جرم به پایان برسد، به عنوان جرم کامل محسوب میشود. به عبارت دیگر، جرم مستمر در طول زمان تداوم دارد و مجرم باید برای مدت طولانیتری فعالیت مجرمانه خود را ادامه دهد تا جرم تمام شود. مانند تصرف عدوانی، نگهداری مواد مخدر و غیره ….
تقسیم بندی جرم از نظر نحوه ارتکاب:
جرم مقید
جرم مقید به جرمی گفته میشود که تحقق آن به وقوع یک یا چند عمل خاص وابسته است و انجام آن جرم، در صورتی که برخی از شرایط یا وضعیتهای خاص وجود داشته باشد، محقق میشود. در جرم مقید وقوع جرم به برخی از شرایط زمانیمکانی یا سایر شرایط خاص بستگی دارد.
برای مثال، اگر قانونگزار بگوید “کسی که در ساعات شب به ملک دیگری وارد شود و آنجا را سرقت کند”، در اینجا جرم سرقت مقید به زمان شب است.
جرم مطلق
جرم مطلق به جرمی گفته میشود که وقوع آن بدون وابستگی به هیچ شرط یا پیشنیازی رخ میدهد. در این جرم تنها انجام عمل مجرمانه بهتنهایی کافی است تا جرم تحقق یابد و هیچ شرایط یا عامل خارجی خاصی لازم نیست یعنب جرم مطلق به خودی خود و بدون توجه به هیچ شرایط دیگری تحقق مییابد.
مثالهایی از جرم مطلق عبارتند از: سرقت، زنا یا ضرب و جرح. در این موارد، صرف ارتکاب عمل مجرمانه، مثل دزدی یا ضرب و جرح، کافی است تا جرم تحقق پیدا کند بدون اینکه نیاز به وجود شرایط خاصی باشد.
جرم ساده
جرم ساده به جرمی گفته میشود که عنصر مادی جرم از یک عمل یا گفتار و یا ترک فعل حاصل شده.
جرم ساده بدون پیچیدگیهای خاص یا ویژگیهای ویژهای باشد و تنها از یک عمل مجرمانه ساده تشکیل شده است. در این نوع جرم فقط انجام یک عمل مجرمانه به تنهایی برای تحقق جرم کافی است و نیازی به شرایط پیچیده یا عوامل اضافی وجود ندارد.
مثل برداشتن مال دیگری بدون اجازه زدن شخصی دیگر یا گفتن کلمات توهینآمیز کافی است و نیازی به شرایط خاص یا مقدمات دیگری نیست.
جرم به عادت
جرمی است که عنصر مادی مستلزم اعمال متعدد است که هر یک از آن اعمال جدا از یکدیگر قابل تعقیب نیستند.
جرم به عادت به جرمی گفته میشود که فرد به طور مکرر و پیوسته مرتکب آن میشود و این عمل به یک رفتار عادتی یا رویهای برای او تبدیل میشود. در این نوع جرم، فرد به طور مداوم و با تکرار عمل مجرمانه، به ارتکاب جرم ادامه میدهد و به نوعی رفتار مجرمانهاش به بخشی از زندگی روزمره او تبدیل میشود.
مثل ولگردی یا شخصی که مرتکب اعتیاد به جرمهایی مانند قاچاق مواد مخدر یا کلاهبرداری میشود، ممکن است به عنوان مرتکب جرم به عادت شناخته شود.
جرم مرکب
جرم مرکب به جرمی گفته میشود که از ترکیب چندین عمل یا رفتار مجرمانه تشکیل شده است. در این نوع جرم، چندین عمل مجرمانه به صورت متوالی یا همزمان رخ میدهند و ممکن است تاثیرات مختلفی بر روی قربانیان یا جامعه داشته باشند. عنصر مادی تشکیل دهنده آن از چند عمل ترکیب شده که هر یک به تنهایی جرم نبوده،بلکه مجموعه آن عنصر مادی جرم را تشکیل می دهد.مثل کلاهبرداری.
به طور کلی، جرم مرکب میتواند شامل جرایمی مانند قتل و سرقت، یا چندین تخلف حقوقی مختلف باشد که در یک زمان یا در یک زمینه خاص رخ دادهاند. این نوع جرم معمولاً به دلیل پیچیدگی و تعدد رفتارهای مجرمانه، مجازات سنگینتری را به همراه دارد.
جرم مشهود:
علاوه بر جرم آنی و مستمر جرم مشهود به جرمی اطلاق میشود که در لحظه وقوع، توسط مأموران انتظامی یا دیگر افراد مشاهده میشود. به عبارت دیکر جرم مشهود جرم است که در زمان ارتکاب آن شخص یا مأموری شاهد وقوع آن بوده و آن را به وضوح میبیند یا از وقوع آن آگاه میشود. در این نوع جرم نیاز به تحقیق و دلایل پیچیده نیست و مأموران میتوانند بلافاصله وارد عمل شده و مرتکب را دستگیر کنند. مثلاً دزدی در حال ارتکاب که توسط پلیس مشاهده میشود، یک جرم مشهود است.
جرم غیر مشهود:
جرم غیر مشهود به جرمی اطلاق میشود که وقوع آن به طور مستقیم قابل مشاهده نیست و ممکن است زمانی بعد از وقوع یا از طریق تحقیقات کشف شود. در این نوع جرم، هیچ شاهدی در لحظه وقوع جرم وجود ندارد و به همین دلیل نیاز به شواهد، مدارک یا تحقیقاتی است تا وقوع آن ثابت شود. مثلا کگاهبرداری یا فساد مالی ممکن است به عنوان جرم غیر مشهود شناخته شود زیرا در لحظه ارتکاب ممکن است هیچ نشانهای از آن مشاهده نشود.
جرم جمعی:
جرم جمعی به جرمی اطلاق میشود که توسط چند نفر یا گروه از افراد به صورت هماهنگ و دستهجمعی ارتکاب مییابد. در این نوع جرم، افرادی که به طور جمعی و با همکاری یکدیگر مرتکب عمل مجرمانه میشوند، مسئولیت مشترک دارند. این جرایم میتواند شامل جرایم سازمانیافته، شورشهای گروهی، تروریسم و موارد مشابه باشد. در جرم جمعی، افراد به طور جمعی و با هدف خاص دست به عمل مجرمانه میزنند
مثال هایی از جرائم مستمر
تصرف عدوانی: زمانی که فردی به طور غیرقانونی ملکی را در اختیار میگیرد و این تصرف به صورت مداوم ادامه دارد.
نگهداری مواد مخدر: جرم نگهداری مواد مخدر در صورتی که به صورت مستمر ادامه پیدا کند، از جرائم مستمر محسوب میشود.
اخاذی مستمر: در صورتی که فردی به طور مداوم و مکرر از دیگری اخاذی کند، این جرم به عنوان جرم مستمر در نظر گرفته میشود.
تجاوز به عنف: در مواردی که فرد به طور مداوم به قربانی تعرض کند و این عمل در طی زمان ادامه داشته باشد
مثال هایی از جرائم آنی
قتل: وقوع آن در یک لحظه است و پس از آن دیگر ادامه ندارد.
سرقت: به طور آنی انجام میشود و با اخذ مال، جرم خاتمه مییابد.
ضرب و جرح: آسیب وارد شده به جسم فرد به طور آنی است و پس از وقوع آسیب، جرم تمام میشود.
فحاشی: توهین به فرد در یک لحظه انجام میشود و جرم به محض انجام عمل کامل میشود.
مرور زمان در جرائم مستمر
یکی از ویژگیهای مهم جرائم مستمر، امکان مرور زمان است. در جرائم آنی، معمولاً پس از گذشت مدت زمان مشخص از وقوع جرم، دیگر نمیتوان فرد را تحت تعقیب قرار داد، اما در جرائم مستمر، چون جرم ادامه دارد، مدت زمان مرور زمان نیز به طور پیوسته محاسبه میشود. به عبارت دیگر، با توجه به استمرار جرم، مدت زمان مرور از تاریخ آخرین عمل مجرمانه آغاز میشود و این امر میتواند برای مدتی طولانی ادامه داشته باشد.
نظریه هیأت عالی در رابطه با مررزمان جرائم مستمر
نظریه اتفاقی که مبدأ مرور زمان جرم مستمر را تاریخ قطع استمرار دانسته است، مورد تأیید است.
نظریه مشورتی ۱۵۰۳/۹۲/۷ در رابطه با مرور زمان جرائم مستمر
نظریه مشورتی۱۵۰۳/۹۲/۷ اداره حقوقی اعلام نموده که (… در جرم تصرف عدوانی مادام که مرتکب در حال ارتکاب عنصر مادی جرم است حق تعقیب کیفری برای شاکی و متضرر از جرم کماکان باقی است و مشمول مرور زمان تعقیب و شکایت به استناد ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی نمی شود.)
جرم ساده و جرم مرکب
جرم ساده: جرم ساده به جرمی اطلاق میشود که در آن تنها یک عمل مجرمانه انجام شده و مجازات آن تنها به انجام همان عمل مرتبط است. به عنوان مثال، سرقت ساده یا ضرب و جرح ساده.
جرم مرکب: در این نوع جرم، چند عمل مجرمانه به صورت همزمان یا در پی هم صورت میگیرد. جرم مرکب شامل ترکیبی از اعمال مجرمانه است که ممکن است به مجازاتهای مختلف منجر شود. مانند اختلاس که ممکن است شامل سرقت، سوءاستفاده از موقعیت و جعل اسناد باشد.
جرائم مشهود
جرائم مشهور به جرائمی اطلاق میشود که به دلایل خاص از جمله میزان تاثیر اجتماعی، رسانهای شدن یا حساسیتهای حقوقی و فرهنگی در جامعه شناخته شدهاند. این جرائم معمولاً توجه بیشتری را جلب میکنند و مجازاتهای سختتری برای مرتکبین آنها در نظر گرفته میشود. مانند قتلهای سیاسی، فسادهای اقتصادی بزرگ یا جرائم تروریستی که معمولاً در سطح گستردهای از رسانهها گزارش میشوند.
نتیجهگیری
در خصوص جرم آنی و مستمر لازم به ذکر است که جرائم مستمر ویژگیهایی دارند که آنها را از جرائم آنی متمایز میکند. این نوع جرائم به دلیل استمرار و تداوم در زمان، برای مجرمان و قانونگذاران چالشهای خاصی به همراه دارند. همچنین، مفهوم جرم ساده و مرکب و جرائم مشهور، ابعاد جدیدی از تحلیلهای حقوقی را برای متخصصان حقوق فراهم میآورد.
جرم آنی و مستمر