تصرف عدوانی چیست؟

رای وحدت رویه :

رأی وحدت رویه مهم در مورد تصرف عدوانی کیفری، رأی وحدت رویه شماره ۶۱۷ مورخ ۲۸/۴/۱۳۷۶ هیأت عمومی دیوان‌عالی کشور است. این رأی درباره‌ی ارتباط بین دعوای حقوقی و کیفری تصرف عدوانی صادر شده و نکات بسیار مهمی را مشخص می‌کند.

جهت رزرو وقت مشاوره خود با وکلای ما با شماره های زیر تماس بگیرید :

۸۳ ۹۴۴ ۸۳ ۰۹۱۲

۲ ۲۳۰ ۲۳۰ ۰۹۱۲

۱۲۱ ۶۱ ۶۱ ۰۹۱۲

متن خلاصه رأی وحدت رویه ۶۱۷ – دیوان‌عالی کشور:

“با توجه به ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، رسیدگی به جرم تصرف عدوانی از صلاحیت دادگاه‌های کیفری است و این دادگاه‌ها مکلف‌اند به آن رسیدگی کنند، هرچند در خصوص مالکیت یا سبق تصرف، دعوایی در دادگاه حقوقی مطرح یا رسیدگی شده باشد. بنابراین، طرح دعوای حقوقی مانع رسیدگی دادگاه کیفری به جرم تصرف عدوانی نیست.”

آدرس ما : تهران _ خیابان انقلاب _ نرسیده به میدان فردوسی _ کوچه نیائی _ پلاک ۷/۱ _ دفتر وکالت

مسیر از راه حمل و نقل عمومی : شما با استفاده از ایستگاه مترو ی فردوسی میتوانید آسان تر به دفتر وکالت ما تشریف بیاورید  

 مفاد و نکات کلیدی رأی:

1. تصرف عدوانی هم عنوان حقوقی دارد و هم عنوان کیفری.

2. حتی اگر دعوای حقوقی تصرف عدوانی مطرح یا در حال رسیدگی باشد، دادگاه کیفری نمی‌تواند از رسیدگی به جرم تصرف عدوانی امتناع کند.

3. رسیدگی کیفری به تصرف عدوانی، مستقل از دعوای حقوقی قابل انجام است.

4. ملاک رسیدگی کیفری، وجود عناصر سه‌گانه جرم است: تصرف مال غیر، عدوانی بودن، و عدم رضایت متصرف یا مالک قانونی.

اهمیت رأی:

این رأی وحدت رویه، به اختلاف‌نظر بین محاکم پایان داد. پیش از آن، برخی دادگاه‌های کیفری رسیدگی را متوقف می‌کردند تا نتیجه دعوای حقوقی روشن شود. اما با این رأی، مشخص شد که رسیدگی کیفری باید ادامه یابد، حتی اگر همزمان دعوای حقوقی هم در جریان باشد.

مدارک لازم :

۱. مدارک لازم برای شکایت حقوقی تصرف عدوانی:

 الف. سند یا مدرک مالکیت یا تصرف قبلی

• سند رسمی یا عادی مالکیت (اختیاری ولی مؤثر)

• اجاره‌نامه، قولنامه، مبایعه‌نامه، یا قراردادهای مشابه

• شهادت شهود مبنی بر تصرف قبلی شما

• فیش‌های آب، برق، گاز یا تلفن به نام شما (نشانه‌ی تصرف)

 ب. مدارک هویتی

• تصویر کارت ملی و شناسنامه خواهان

 ج. دلایل وقوع عدوان

• شهادت شهود در مورد اینکه خوانده ملک را به‌زور یا بدون اجازه تصرف کرده

• گزارش کلانتری یا شورا در صورت مراجعه

۲. مدارک لازم برای شکایت کیفری تصرف عدوانی (مطابق ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی):

 الف. مدرک مالکیت یا تصرف مشروع

• سند رسمی یا عادی

• قولنامه یا اجاره‌نامه

• یا حتی شهادت شهود درباره اینکه ملک قبلاً در تصرف شما بوده

 ب. اثبات عدوانی بودن تصرف

• شکایت شما مبنی بر اینکه بدون رضایت و با زور، ملک را تصرف کرده‌اند

• گزارش مأموران انتظامی

• اظهارات شهود

 ج. شکایت کتبی به مرجع قضایی یا پلیس

• تنظیم شکواییه و ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی

د. مدارک هویتی شاکی

• کارت ملی و شناسنامه

 نکته مهم:

در شکایت حقوقی، تمرکز روی «سبق تصرف» و «عدوانی بودن تصرف» است، نه لزوماً مالکیت.
در شکایت کیفری، علاوه بر این موارد، باید عنصر “عمدی بودن” و “سوء نیت” نیز ثابت شود.

مراحل اثبات :

برای اثبات دعوای تصرف عدوانی، چه در قالب حقوقی و چه کیفری، خواهان (شاکی) باید مراحل مشخصی را طی کند و عناصر خاصی را ثابت نماید. در ادامه، مراحل اثبات دعوای تصرف عدوانی را گام‌به‌گام توضیح می‌دهم:

 مراحل اثبات دعوای تصرف عدوانی (چه حقوقی و چه کیفری):

۱. اثبات تصرف قبلی خواهان

اولین و مهم‌ترین مرحله این است که خواهان باید نشان دهد قبلاً ملک مورد نظر در تصرف او بوده است. این تصرف ممکن است از طریق موارد زیر اثبات شود:

• سند مالکیت یا قرارداد اجاره، خرید، یا قولنامه

• قبض‌های خدماتی (آب، برق، گاز) به نام خواهان

• شهادت شهود مبنی بر اینکه ملک در اختیار او بوده

• گزارش مأموران یا شورای حل اختلاف

 نکته: حتی اگر خواهان مالک رسمی نباشد، همین که مدتی ملک را در اختیار داشته و استفاده می‌کرده، کافی است.

۲. اثبات عدوانی بودن تصرف فعلی خوانده

در این مرحله، باید اثبات شود که خوانده بدون رضایت و بدون مجوز قانونی، ملک را تصرف کرده است. عدوانی بودن به معنای تصرف زورمندانه یا بدون اجازه است.

این موضوع از طریق:

• اظهارات شهود

• گزارش کلانتری یا مراجع محلی

• نبود هرگونه سند یا قرارداد بین خواهان و خوانده
  قابل اثبات است.

۳. اثبات استمرار تصرف خوانده

خواهان باید نشان دهد که خوانده هنوز هم ملک را در تصرف دارد یا دست‌کم در زمان شکایت، متصرف بوده است. اگر تصرف تمام شده باشد، دیگر موضوع دعوای تصرف عدوانی منتفی است و ممکن است به دعوای دیگری مانند خسارت یا خلع ید تبدیل شود.

۴. عدم وجود مجوز قانونی برای تصرف

خوانده ممکن است مدعی شود که با اجازه یا قرارداد وارد ملک شده است. در این مرحله، خواهان باید ثابت کند که چنین مجوزی وجود نداشته یا منقضی شده و تصرف فعلی غیرمجاز است.

۵. جمع‌آوری دلایل و ارائه به دادگاه

پس از تکمیل مدارک، خواهان باید:

• دادخواست (در دعوای حقوقی) یا شکواییه (در دعوای کیفری) تنظیم کند.

• به دفاتر خدمات قضایی مراجعه و مدارک را ثبت و ارسال کند.

• در جلسه رسیدگی، شهود را معرفی کرده و دلایل خود را ارائه دهد.

 تفاوت در اثبات در دعوای کیفری:

در تصرف عدوانی کیفری، علاوه بر مراحل بالا، باید عمدی بودن رفتار خوانده (متهم) و وجود سوء نیت مجرمانه نیز اثبات شود. یعنی دادگاه باید مطمئن شود که متهم آگاهانه و با قصد تصرف غیرقانونی، وارد ملک شده است.

شرایط دعوای تصرف عدوانی :

شرایط دعوای تصرف عدوانی به مجموعه‌ای از اصول و الزامات گفته می‌شود که باید برای طرح و رسیدگی به این دعوا وجود داشته باشد. این شرایط در دعوای حقوقی تصرف عدوانی با دعوای کیفری تصرف عدوانی تفاوت‌هایی دارد، اما اصول کلی مشابه‌اند. در ادامه شرایط لازم را به‌طور کامل توضیح می‌دهم:

1. سبق تصرف خواهان
   خواهان باید بتواند اثبات کند که پیش از خوانده، ملک را در تصرف داشته است. این تصرف ممکن است ناشی از مالکیت، اجاره، امانت، یا هر نوع تسلط قانونی یا عرفی باشد.

2. عدوانی بودن تصرف خوانده
   تصرف خوانده باید بدون رضایت، بدون مجوز قانونی، و به‌طور قهری (غیرقانونی) صورت گرفته باشد.

3. ادامه داشتن تصرف عدوانی
   ملک هنوز هم در اختیار خوانده باشد. اگر ملک قبلاً تخلیه شده باشد، معمولاً دعوای تصرف عدوانی پذیرفته نمی‌شود، مگر برای مطالبه خسارت.

4. غیرمنقول بودن مال مورد دعوا
   دعوای تصرف عدوانی فقط درباره‌ی اموال غیرمنقول (مثل زمین، خانه، باغ و…) قابل طرح است، نه اموال منقول.

5. عدم نیاز به اثبات مالکیت
   در دعوای تصرف عدوانی، خواهان نیازی به اثبات مالکیت ندارد؛ فقط باید سبق تصرف خود را اثبات کند.

جهت رزرو وقت مشاوره خود با وکلای ما با شماره های زیر تماس بگیرید :

۸۳ ۹۴۴ ۸۳ ۰۹۱۲

۲ ۲۳۰ ۲۳۰ ۰۹۱۲

۱۲۱ ۶۱ ۶۱ ۰۹۱۲

شرایط دعوای کیفری تصرف عدوانی (موضوع ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی)

1. تصرف عدوانی باید عمدی باشد
   متهم باید آگاهانه و با سوءنیت وارد ملک شود یا آن را در تصرف بگیرد.

2. ملک متعلق به غیر باشد یا در تصرف قانونی غیر باشد
   تصرف باید نسبت به ملکی صورت گرفته باشد که یا متعلق به دیگری است یا در تصرف قانونی او قرار دارد.

3. عدوانی بودن تصرف
   تصرف باید به‌طور غیرقانونی، بدون اذن و برخلاف رضایت متصرف قبلی انجام شده باشد.

4. وجود شاکی خصوصی
   چون این جرم از جرائم قابل‌ شکایت خصوصی است، طرح شکایت از سوی متضرر الزامی است.

5. غیرمنقول بودن ملک
   همانند دعوای حقوقی، ملک باید غیرمنقول باشد.

6. جمع بودن سایر شرایط قانونی جرم (سوءنیت و رفتار مجرمانه)
   دادگاه باید مطمئن شود که رفتار متهم مصداق جرم است، نه صرفاً اختلاف ملکی یا مدنی.

در دعوای تصرف عدوانی، اساس کار بر حمایت از “تصرف مشروع قبلی” است، نه لزوماً مالکیت. بنابراین کسی که ملک را در اختیار داشته و از آن بیرون رانده شده، می‌تواند با اثبات تصرف قبلی و عدوانی بودن تصرف جدید، دادخواهی کند.